Βιταμίνη B12 & Κόπωση: Πότε τη Χρειάζεστε και Πώς να την Πάρετε

«Είμαι συνέχεια κουρασμένος, μήπως μου λείπει κάποια βιταμίνη;» Τον Νοέμβριο, με τις μέρες να μικραίνουν και τους ρυθμούς να ανεβαίνουν, την ερώτηση αυτή την ακούμε συχνά στο φαρμακείο, και συνήθως ακολουθεί η λέξη B12.
Η βιταμίνη B12, που θα τη βρείτε γραμμένη και ως βιταμίνη β12 ή κοβαλαμίνη, έχει πράγματι σχέση με την ενέργεια. Η έλλειψή της προκαλεί κόπωση, η κόπωση όμως έχει και πολλές άλλες αιτίες. Δείτε πότε αξίζει να την ελέγξετε, ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο και πώς να την πάρετε σωστά.
Τι κάνει η βιταμίνη B12 στον οργανισμό
Η B12 βρίσκεται φυσικά μόνο σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά από αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), αναγνωρίζει ότι η βιταμίνη B12:
συμβάλλει στον φυσιολογικό σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων
συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος και στη φυσιολογική ψυχολογική λειτουργία
συμβάλλει στον φυσιολογικό ενεργειακό μεταβολισμό και στη μείωση της κούρασης και της κόπωσης
συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού (δείτε και τον οδηγό μας για το ανοσοποιητικό σύστημα)
παίζει ρόλο στη διαδικασία της κυτταρικής διαίρεσης
Για να απορροφηθεί η B12 των τροφών, χρειάζεται επαρκές γαστρικό οξύ, που την αποσπά από τις πρωτεΐνες, και μια ουσία που παράγει το στομάχι, ο ενδογενής παράγοντας. Γι' αυτό η έλλειψη δεν οφείλεται πάντα στη διατροφή: συχνά πίσω της κρύβεται πρόβλημα απορρόφησης.
Γιατί η έλλειψη B12 φέρνει κόπωση
Χωρίς αρκετή B12, ο οργανισμός φτιάχνει λιγότερα και μεγαλύτερα ερυθρά αιμοσφαίρια, που δεν λειτουργούν σωστά, και το οξυγόνο φτάνει δυσκολότερα στους ιστούς. Το αποτέλεσμα είναι αναιμία, με κούραση και αδυναμία. Αν όμως τα επίπεδά σας είναι φυσιολογικά, δεν υπάρχουν καλά στοιχεία ότι ένα επιπλέον συμπλήρωμα θα σας δώσει περισσότερη ενέργεια.
Έλλειψη B12: συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοείτε
Ο οργανισμός έχει αποθέματα B12, γι' αυτό η έλλειψη εγκαθίσταται συνήθως αργά και τα πρώτα σημάδια είναι ασαφή:
κούραση, αδυναμία και χλωμό δέρμα
λαχάνιασμα, ταχυπαλμίες και πονοκέφαλος
πόνος ή κοκκίνισμα στη γλώσσα, στοματικά έλκη
απώλεια όρεξης και βάρους
μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα σε χέρια και πόδια, προβλήματα ισορροπίας
δυσκολία στη μνήμη και τη συγκέντρωση, αλλαγές στη διάθεση
Τα νευρολογικά συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και χωρίς αναιμία, και αν η έλλειψη μείνει χωρίς θεραπεία, η βλάβη στα νεύρα μπορεί να γίνει μόνιμη. Αν αναγνωρίζετε τέτοια συμπτώματα, μιλήστε με τον ιατρό σας. Η κόπωση και η πεσμένη διάθεση έχουν βέβαια και πολλές άλλες αιτίες, από τον σίδηρο και τον θυρεοειδή μέχρι το άγχος και την κατάθλιψη.
Ποιοι κινδυνεύουν από έλλειψη B12
Vegan και χορτοφάγοι. Τα φυτικά τρόφιμα δεν περιέχουν B12 εκτός αν είναι ενισχυμένα, οπότε όσοι δεν τρώνε ζωικά προϊόντα χρειάζονται ενισχυμένα τρόφιμα ή συμπλήρωμα σε σταθερή βάση. Κινδυνεύουν και τα βρέφη που θηλάζουν από μητέρα vegan.
Άτομα άνω των 50. Με την ηλικία μειώνεται συχνά το γαστρικό οξύ, και η ατροφική γαστρίτιδα, που αφορά το 10% έως 30% των ηλικιωμένων, δυσκολεύει την απορρόφηση της B12 από τις τροφές. Γι' αυτό μετά τα 50 συστήνεται μεγάλο μέρος της B12 να προέρχεται από ενισχυμένα τρόφιμα ή συμπλήρωμα.
Όσοι παίρνουν μετφορμίνη για τον διαβήτη. Η μείωση της B12 είναι συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια, που μπορεί να αφορά έως 1 στους 10, και ο κίνδυνος μεγαλώνει με τη δόση και τη διάρκεια της θεραπείας. Ρωτήστε τον ιατρό σας για περιοδικό έλεγχο.
Όσοι παίρνουν για μεγάλο διάστημα φάρμακα που μειώνουν το γαστρικό οξύ, όπως η ομεπραζόλη.
Άτομα με κακοήθη αναιμία, όπου ο οργανισμός δεν φτιάχνει ενδογενή παράγοντα, άτομα με κοιλιοκάκη ή νόσο του Crohn, και όσοι έχουν κάνει επέμβαση στο στομάχι ή στο έντερο, όπως βαριατρική.
Έγκυες και θηλάζουσες, που έχουν αυξημένες ανάγκες, ιδίως αν ακολουθούν φυτική διατροφή.
Πόση B12 χρειάζεστε
Η EFSA ορίζει επαρκή πρόσληψη 4 μικρογραμμάρια (μg) την ημέρα για τους ενήλικες, 4,5 μg στην εγκυμοσύνη και 5 μg στον θηλασμό. Οι αμερικανικές συστάσεις είναι χαμηλότερες, 2,4 μg για τους ενήλικες, ενώ το ποσοστό (%) στις ετικέτες των συμπληρωμάτων στην Ευρώπη υπολογίζεται με βάση τα 2,5 μg. Με μια διατροφή που περιέχει ψάρι, κρέας, αυγά ή γαλακτοκομικά, οι ανάγκες καλύπτονται συνήθως χωρίς δυσκολία.
Τροφές με βιταμίνη B12
Από τις πλουσιότερες πηγές είναι το συκώτι και τα όστρακα, όπως οι αχιβάδες. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα στοιχεία του αμερικανικού Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας (NIH):
μοσχαρίσιο συκώτι, 85 γραμμάρια: περίπου 70 μg
τόνος κονσέρβας σε νερό, 85 γραμμάρια: περίπου 2,5 μg
ένα ποτήρι γάλα (240 ml): περίπου 1,2 μg
ελβετικό τυρί, 30 γραμμάρια: περίπου 0,9 μg
ένα αυγό: περίπου 0,5 μg
B12 δίνουν επίσης τα ψάρια, όπως ο σολομός, η πέστροφα και οι σαρδέλες, το κρέας, τα πουλερικά και το γιαούρτι. Για όσους δεν τρώνε ζωικά προϊόντα, πηγή είναι τα ενισχυμένα τρόφιμα, όπως ορισμένα δημητριακά πρωινού, φυτικά ροφήματα και η ενισχυμένη διατροφική μαγιά. Ελέγξτε την ετικέτα, γιατί δεν είναι όλα ενισχυμένα.
Συμπλήρωμα B12: ποια μορφή να διαλέξετε
Ένα συμπλήρωμα έχει νόημα όταν ανήκετε σε ομάδα κινδύνου ή όταν ο ιατρός σας διαπιστώσει χαμηλά επίπεδα. Στο ράφι θα δείτε κυρίως:
Κυανοκοβαλαμίνη: η πιο συνηθισμένη και καλά μελετημένη μορφή, σταθερή και οικονομική.
Μεθυλοκοβαλαμίνη και αδενοσυλοκοβαλαμίνη: οι μορφές με τις οποίες δρα η B12 μέσα στον οργανισμό, συνήθως ακριβότερες. Οι μελέτες δεν έχουν δείξει ότι κάποια μορφή είναι καλύτερη από τις άλλες.
Υπογλώσσια δισκία, σπρέι και σταγόνες: πρακτικές επιλογές αν δυσκολεύεστε να καταπιείτε χάπια.
Ενέσεις: γίνονται με οδηγία ιατρού, συνήθως όταν η έλλειψη οφείλεται σε πρόβλημα απορρόφησης, όπως στην κακοήθη αναιμία.
Περίπου το 1% μιας δόσης B12 απορροφάται και χωρίς τον ενδογενή παράγοντα. Γι' αυτό οι υψηλές δόσεις από το στόμα μπορούν να βοηθήσουν ακόμη και όταν η απορρόφηση δεν λειτουργεί σωστά. Σε ανασκόπηση Cochrane, δισκία 1.000 έως 2.000 μg την ημέρα αποκατέστησαν τα επίπεδα στο αίμα όσο και οι ενέσεις, με στοιχεία όμως χαμηλής βεβαιότητας. Ενέσεις ή δισκία; Αυτό το αποφασίζει ο ιατρός σας, ανάλογα με την αιτία της έλλειψης.
Ασφάλεια: τι να προσέξετε
Η B12 έχει πολύ χαμηλή τοξικότητα και δεν έχει οριστεί ανώτατο ασφαλές όριο πρόσληψης. Δύο σημεία όμως θέλουν προσοχή:
Φολικό οξύ: αν υπάρχει υποψία έλλειψης B12, μην παίρνετε φολικό οξύ μόνο του. Μπορεί να βελτιώσει την αναιμία και να «κρύψει» την έλλειψη, ενώ η βλάβη στα νεύρα συνεχίζεται.
Εξετάσεις: αν ήδη παίρνετε συμπλήρωμα B12, πείτε το στον ιατρό σας πριν από τις αιματολογικές εξετάσεις, γιατί επηρεάζει τις τιμές.
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)
Η B12 δίνει ενέργεια;
Μόνο αν σας λείπει. Η διόρθωση μιας έλλειψης βελτιώνει την κόπωση, αν όμως τα επίπεδά σας είναι φυσιολογικά, ένα επιπλέον συμπλήρωμα δεν αναμένεται να σας δώσει περισσότερη ενέργεια. Αν η κούραση επιμένει, ζητήστε από τον ιατρό σας έναν γενικό έλεγχο.
Πώς θα καταλάβω αν μου λείπει B12;
Μόνο με αιματολογικές εξετάσεις που θα ζητήσει ο ιατρός σας. Τα επίπεδα της B12 στο αίμα δεν δείχνουν πάντα την πλήρη εικόνα, γι' αυτό μερικές φορές ελέγχεται και το μεθυλμαλονικό οξύ, που είναι πιο αξιόπιστος δείκτης.
Είμαι vegan. Πρέπει να παίρνω B12;
Ναι. Χωρίς ενισχυμένα τρόφιμα ή συμπλήρωμα η έλλειψη είναι πολύ πιθανή, και θα χρειάζεστε B12 σε σταθερή βάση για όσο ακολουθείτε φυτική διατροφή. Ρωτήστε μας για τη μορφή και τη δόση που σας ταιριάζει.
Ποια ώρα να παίρνω τη B12;
Το NHS προτείνει τα δισκία B12 να παίρνονται κάθε μέρα, ανάμεσα στα γεύματα. Πιο σημαντικό από την ώρα είναι να τα παίρνετε σταθερά.
Ελάτε να το συζητήσουμε
Αν νιώθετε κουρασμένοι για καιρό, παίρνετε μετφορμίνη ή φάρμακα για το στομάχι, ή ακολουθείτε φυτική διατροφή, μιλήστε μαζί μας. Στο Gavriil Pharmacy, Λ. Λαυρίου 154 στα Γλυκά Νερά, οι φαρμακοποιοί και η διατροφολόγος μας θα δουν μαζί σας τη διατροφή και τα φάρμακά σας, θα σας προτείνουν τη μορφή B12 που σας ταιριάζει και θα σας πουν πότε χρειάζεται να δείτε τον ιατρό σας. Καλέστε μας στο 210 6655474, δείτε τις υπηρεσίες μας.
Η υγεία σας, στα καλύτερα χέρια.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή του φαρμακοποιού ή του ιατρού σας.





Comments